Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 σηματοδοτεί το τέλος μια σκοτεινής εποχής για τον ελληνικό έθνος και την απαρχή μιας καινούριας, αυτής που για πολλούς ακόμα ζούμε στις μέρες μας. Η Επανάσταση μετά από αιματηρούς και ηρωικούς αγώνες έφερε την ελευθερία στον υπόδουλο για τέσσερις αιώνες ελληνικό πληθυσμό και σήμανε την ίδρυση του ελληνικού κράτους.Η απελευθέρωση ήρθε έπειτα από σκληρό και άνισο αιώνα αφού οι έλληνες επαναστάτες είχαν να αντιμετωπίσουν τόσο τον οργανωμένο από Γάλλους στρατό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας όσο και την αρχικά αρνητική συμπεριφορά των υπόλοιπων κρατών της Ευρώπης..."
1453 - Η Πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Στις 29 Μαΐου του 1453, η χιλιόχρονη Βυζαντινή Αυτοκρατορία καταλύεται από τους Οθωμανούς Τούρκους του Μωάμεθ του Β'. Ο τελευταίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος πέφτει μαχόμενος στα τείχη της Κωνσταντινούπολης έπειτα από 2 περίπου μήνες σκληρής πολιορκίας. Τα επόμενα χρόνια οι Οθωμανοί κυριαρχούν σε όλο τον ελληνικό και βαλκανικό χώρο φτάνοντας μέχρι και την Βιέννη. Η πτώση της Κωνσταντινούπολης σηματοδότησε την έναρξη της Τουρκοκρατίας στην Ελλάδα.
"[...]ήρθε άγγελος Κυρίου και τον άρπαξε και τον πήγε σε μια σπηλιά βαθιά στη γη κάτω, κοντά στη Χρυσόπορτα. Εκεί μένει μαρμαρωμένος ο βασιλιάς και καρτερεί την ώρα να ’ρθει πάλι ο άγγελος να τον σηκώσει. [...]Μα, όταν είναι θέλημα Θεού, θα κατεβεί ο άγγελος στη σπηλιά και θα τον ξεμαρμαρώσει και θα του δώσει στο χέρι το σπαθί που είχε στη μάχη. Και θα σηκωθεί ο βασιλιάς και θα μπει στην Πόλη από τη Χρυσόπορτα και, κυνηγώντας με τα φουσάτα του τους Τούρκους, θα τους διώξει ως την Κόκκινη Μηλιά"
Οι πρώτες προσπάθειες -Ο Ρήγας Φεραίος
Η επανάσταση του 1821 ήταν αποτέλεσμα μακροχρόνιας προσπάθειας των λόγιων σε ιδεολογικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο. Οι διανοούμενοι και έμποροι του παροικιακού ελληνισμού προσπάθησαν με μεταλαμπαδεύσουν στον υπόλοιπο λαό τις ιδέες όπως αυτές αντικατοπτρίζονται στο κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.
Πρόδρομος της Επανάστασης και Πρωτομάστορας της ιδέας της απελευθέρωσης ήταν ο Ρήγας Φεραίος. Ο Αντώνιος Ζαγοραίος, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα γεννήθηκε στο Βελεστίνο, τις αρχαίες Φερές, το 1757. Ο Ρήγας, γόνος εύπορης οικογένειας διδάχθηκε τα πρώτα του γράμματα από ιερέα του Βελεστίνου. Κατά την διάρκεια της ακαδημαϊκής του καριέρας έγινε δάσκαλος στην κοινότητα Κισσού Πηλίου.
Στην ηλικία των είκοσι ετών, ο Ρήγας σκότωσε στο Βελεστίνο έναν Τούρκο πρόκριτο, επειδή του είχε συμπεριφερθεί δεσποτικά, και κατέφυγε στο Λιτόχωρο του Ολύμπου, όπου κατατάχθηκε στο σώμα των αρματολού θείου του Σπύρου Ζήρα. Αργότερα επισκέφθηκε το Άγιο Όρος ενώ το 1970 κατέφυγε στην Βιέννη καταζητούμενος από τους Τούρκους.
Εκεί τύπωσε τον Θούριο και την Χάρτα μοιράζοντας χιλιάδες επαναστατικά έντυπα στον ελληνισμό των βαλκανικών περιοχών. Μέσα στα έργα του συμπεριλαμβάνονται και τα : "Σχολείον των ντελικάτων Εραστών", το "Φυσικής απάνθισμα","Ηθικός Τρίπους","Το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας","Τα Δίκαια του ανθρώπου" καθώς και το "Νέος Ανάχαρσις".
Ο Ρήγας ήταν υπέρμαχος μιας "Βαλκανικής Ομοσπονδίας" και απέβλεπε στην απελευθέρωση και ενοποίηση όλων των Βαλκανικών λαών και φυσικά όλου του ελληνικού στοιχείου που ήταν διασκορπισμένο στην Ανατολή και τα ευρωπαϊκά κέντρα. Στις 1 Δεκεμβρίου του 1797 ο Ρήγας θα συλληφθεί στην Τεργέστη από την Αυστριακή αστυνομία. Ο Ρήγας και οι εφτά συνεργάτες και φίλοι του παραδίδονται 9 μέρες αργότερα στον Σουλτάνοι και φυλακίζονται στον πύργο του Neboisa στο Βελιγράδι. Παρά τις εκκλήσεις πολλών φίλων του στον Σουλτάνο για απελευθέρωση του ο Ρήγας εκτελείται έπειτα από συνεχή βασανιστήρια, στις 24 Ιουνίου του 1798. Λίγα χρόνια αργότερα ο Γάλλος ιστορικός Pouqeville (Πούκεβιλ) γράφει:"...Οι Έλληνες πολεμούσαν έχοντας στα χείλη τους τις τρομερές στροφές του Ρήγα.
Η Φιλική Εταιρία
Το 1814, στην Οδησσό της σημερινής Ουκρανίας συναντιούνται τρείς Έλληνες και αποφασίζουν την σύσταση μιας οργάνωσης η οποία θα προετοίμαζε την επανάσταση και τον ξεσηκωμό του ελληνικού έθνους. Πρόκειται για τους Νικόλαο Σκουφά, 35 χρόνων, από το Κομπότι της Άρτας, τον Εμμανουήλ Ξάνθο, 42 χρόνων, από την Πάτμο και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ, 26 χρόνων, από τα Γιάννενα.
Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Εμμανουήλ Ξανθού σκοπός της οργάνωσης είναι η "νέγερσιν και απελευθέρωσιν του Ελληνικού Έθνους και της Πατρίδoς μας". Το 1816 τα μέλη της φθάνουν μόλις τα 20 για να εκτοξευτούν σε δεκάδες χιλιάδες τους πρώτους μήνες του 1821.
Μέλη γίνονται άνθρωποι από όλες τις κοινωνικές τάξεις, έμποροι, κληρικοί, Φαναριώτες και κοτζαμπάσηδες. Μεταξύ τους και άτομα τα οποία θα γράψουν την δικιά τους ιστορία στην πορεία των Ελλήνων προς στην ελευθερία όπως οι Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Οδυσσέας Ανδρούτσος, Αναγνωσταράς, ο Παπαφλέσσας, ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός και άλλοι. Για να γίνει κάποιος μέλος της Φιλικής εταιρίας έπρεπε να επαναλάβει έναν μικρό όρκο τρεις φορές μπροστά από ένα Ευαγγέλιο :
«Ορκίζομαι εις το όνομα της αληθείας και της δικαιοσύνης, ενώπιον του Υπερτάτου Όντος, να φυλάξω, θυσιάζων και την ιδίαν μου ζωήν, υποφέρων και τα πλέον σκληρά βάσανα το μυστήριον, το οποίον θα μου εξηγηθεί και ότι θα αποκριθώ την αλήθειαν εις ό,τι ερωτηθώ».
Τον Απρίλιο του 1820, 2 χρόνια μετά τον θάνατο του Σκουφά, αρχηγός της οργάνωσης γίνεται ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. Την εποχή εκείνη οι συνθήκες έδειχναν αρκετά ώριμες για να γίνει η επανάσταση και ο Υψηλάντης εκπόνησε ένα μεγαλόπνοο σχέδιο. Το σχέδιο ήταν αρχικά να ξεσπάσει ταυτόχρονα επανάσταση των Σέρβων και των Μαυροβουνίων, καθώς και στη Μολδοβλαχία. Παράλληλα να κάψουν τον τουρκικό στόλο στην Κωνσταντινούπολη, ενώ να ηγηθεί ο Υψηλάντης της επανάστασης στην Πελοπόννησο.
Η επανάσταση ξεκινά στη Μολδοβλαχία
Η ανάληψη της αρχηγίας από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη ήταν καθοριστική. Γρήγορα ξεπεράστηκε η κρίση εμπιστοσύνης που υπήρχε μεταξύ των μελών της Φιλικής Εταιρίας για το ποιός "ηγείται" στην οργάνωση ενώ σταμάτησαν και οι έριδες και οι αμφιβολίες.
Ο Υψηλάντης κρίνοντας πως οι συνθήκες ήταν οι κατάλληλες για την επανάσταση ενέκρινε το "Σχέδιον Γενικόν" που είχε συντάξει ο Παπαφλέσσας και ο Λεβέντης, σχέδιο το οποίο προέβλεπε :
1) Ταυτόχρονη εξέργεση των Σέρβων και των Μαυροβούνιων
2) Η Επανάσταση να εκδηλωθεί στη Μολδοβλαχία με τον εμπειροπόλεμο Γεωργάκη Ολύμπιο
3) Να εμπρηστή το σύνολο του Τουρκικού στόλου στο λιμάνι της Κωνσταντινούπολης
4) Να ξεκινήσει η επανάσταση στην Ελλάδα αφού φτάσει εκεί ο Υψηλάντης
Η επιλογή της Μολδοβλαχίας έγινε από τον Υψηλάντη πολύ προσεχτικά. Οι δύο χώρες Μολδαβία και Βλαχία ήταν αυτόνομες ηγεμονίες, ανάμεσα στη Ρωσία και την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι ηγεμόνες τους, που πολλές φορές ήταν και Έλληνες, διατηρούσαν και μικρές στρατιωτικές φρουρές. Επιπλέον, εγγυήτρια δύναμη για την αυτονομία των περιοχών ήταν η Ρωσία επομένως υπήρχε περίπτωση οι Ρώσοι να επέμβουν ως προστάτες των ομοθρήσκων τους ορθοδόξων λαών.
Στις 22 Φλεβάρη ο Αλέξανδρος Υψηλάντης με τους αδελφούς του Νικόλαο και Γεώργιο, τον Γ. Καντακουζηνό, τον Πολωνό αξιωματικό Γαρνόφσκι περνάει τον ποταμό Προύθο φτάνει στο Ιάσιο. Υπήρχαν πληροφορίες πως το σχέδιο της Επανάστασης είχε προδοθεί και για αυτό ο ηγέτης της Φιλικής Εταιρίας αποφάσισε να ξεκινήσει άμεσα η επανάσταση στην Μολδοβλαχία υπό τις οδηγίες του ίδιου.
Στις 23 ξεσπά η επανάσταση και η πρώτη προκήρυξη που απηύθυνε ο ίδιος προς το Εθνος έγραφε: «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος», με την οποία καλούσε τους Ελληνες: «Να αποτινάξωμεν τον αφόρητον τούτον ζυγόν... Να ελευθερώσωμεν την Πατρίδαν».
Την 1 Μαρτίου αρχίζει την πορεία του προς τη Βλαχία αφού ενώθηκε με τα τμήματα του Γεωργάκη Ολύμπιου, του Φαρμάκη και πολλών Ελλήνων εθελοντών. Μαζί με τον Ιερό Λόχο που είχε συγκροτηθεί από 500 περίπου σπουδαστές των σχολών των πριγκιπάτων, η στρατιωτική δύναμη του Υψηλάντη έφτανε τους 7.000, μεταξύ των οποίων ήταν Βαλκάνιοι γείτονες (Σέρβοι, Βούλγαροι, Αρβανίτες). Δυστυχώς για τον μεγάλο αγωνιστή ο στρατός του καταστρέφεται στην μάχη του Δραγατσανίου στις 7 Ιουνίου του 1821. Ο ίδιος παραδόθηκε στους Αυστριακούς, φυλακίστηκε και απελευθερώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1827 για να πεθάνει άρρωστος 2 μήνες αργότερα. Η επανάσταση στην Μολδοβλαχία είχε αποτύχει. Στην Πελοπόννησο μόλις ξεκινούσε.
Η Επανάσταση στην Πελοπόννησο
Η επανάσταση στην Πελοπόννησο ξεκίνησε επίσημα στις 25 Μαρτίου του 1821 όταν ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλόγησε μία ελληνική σημαία και κήρυξε την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας. Παρόλα αυτά οι πρώτες ενέργειες ξεκίνησαν νωρίτερα.
Στις 14 Μαρτίου ο ηγούμενος Γερμανός με μικρή φρουρά εκδιωχτεί από την Ζάχολη τις τουρκικές φρουρές και τις οικογένειες τους. Ο Νικόλας Σολιώτης επιτίθεται σε οθωμανούς φοροεισπράκτορες στο χωριό Πόρτα κοντά στα Καλάβρυτα ενώ ξεκινά και η πολιορκία της Ακροκόρινθου.
Στις 21 Μαρτίου ξεσηκώνεται η Πάτρα από τους Φιλικούς Παναγιώτη Καρατζά, Βαγγέλη Λειβαδά και Ν. Γερακάρη. Οι Οθωμανική φρουρά, μη μπορώντας να κρατήσουν την πόλη αναγκάζονται να κλειστούν στο κάστρο της πόλης. Αργότερα, ιδρύεται το Αχαϊκό διευθυντήριο, από τους προεστούς Ανδρέα Λόντο και Χαραλάμπη, τον Παπαδιαμαντόπουλο και το δεσπότη Παλαιών Πατρών Γερμανό. Δύο μέρες αργότερα 2000 Μανιάτες και Μεσσήνιοι μπαίνουν την Καλαμάτα. Μιά μόλις μέρα μετά ο αριθμός των μαχητών έχει εκτοξευτεί στους 5000 ενώ ξεσηκώνεται και η Φωκίδα στην Ρούμελη.
Στην Στερεά Ελλάδα η επανάσταση ξεκινά επίσημα στις 27 Μαρτίου στη μονή οσίου Λουκά κοντά στη Λιβαδειά, με παρόντες τους οπλαρχηγούς Αθανάσιο Διάκο και Βασίλη Μπούσγο.
Η επανάσταση εξαπλώθηκε με μεγάλη επιτυχία και μέχρι τις 3 Απριλίου στον έλεγχο των επαναστατών βρίσκονταν η Ζάχολη, η Καλαμάτα, το Αίγιο, τα Καλάβρυτα, το Αργος, η Καρύταινα, η Μεθώνη, το Νεόκαστρο, το Ναύπλιο, το Γαλαξίδι, η Λιβαδειά η Θήβα και πολλές ακόμα περιοχές.
Επίσης πολιορκίες ξεκίνησαν στα κάστρα της Πάτρας, του Ναυπλίου, της Μονεμβασιάς και της Τριπολιτσάς. Η πιο οργανωμένη πολιορκία ήταν αυτή της Τρίπολης από τον Κολοκοτρώνη και τον Νικηταρά. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης είχε προτείνει στο συμβούλιο των οπλαρχηγών να δοθεί βάρος στην κατάληψη της Τρίπολης όπου ήταν το στρατιωτικό και διοικητικό κέντρο της Πελοποννήσου.